ގާނޫނީ ރަދީފު
"ނޫފުލޭ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމާ ގުޅިފައިވާ ނުވަތަ ބިމަށް ހަރުކޮށްފައިވާ މުދަލާއި ތަކެއްޗަށެވެ.
"އުފުލޭ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމާ ގުޅިފައިވާ ނުވަތަ ބިމަށް ހަރުކޮށްފައިވާ ތަކެތި ފިޔަވައި، އެ ނޫން ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ މުދަލަށެވެ.
"ބުކް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ބޭނުމަށް ދޫކޮށްފައިވާ ތަނުގެ ލީސް މުއްދަތު ހަމަވި ތާރީހުގެ ނިޔަލަށް، އެ މުދަލަކުން ބަލަށް ކަނޑަމުން ގޮސް، މުދަލުގެ އަގުން ބާކީހުރި، ފޮތު އަގަށެވެ.
"ކެޕިޓަލައިޒްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލެއްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް ނުވަތަ ބޭނުންކުރެވޭ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ކުރާ ހަރަދުތައް، އާންމު ހަރަދެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ހަރަދު އެ މުދަލެއްގެ އަގުގެ ތެރޭގައި ހިމެނުމަށެވެ.
"ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް ރޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޓެކުހުގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީން އެކި ބާވަތުގެ މުދަލަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ކެޕިޓަލް އެލަވަންސަށް ނުވަތަ ޑެޕްރިސިއޭށަން ރޭޓަށެވެ.
"ސެލްވޭޖް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލެއް ބޭނުންކުރެވޭނެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން، އެ މުދަލެއް ނުވަތަ އެ މުދަލުގެ ބައިތައް އިތުރަށް ބޭނުންކުރުމަށް ވިއްކައިލައިގެން ލިބޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭ އަގަށެވެ.
"ސްކްރެޕް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުދަލެއް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ވަކިވަކި މެޓީރިއަލްތައް ވިއްކައިލައިގެން ލިބޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭ އަގަށެވެ.
"އަންމޭންޑް އޭރިއަލް ވެހިކަލް ނުވަތަ ޑްރޯން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުޅަނދުގެ ތެރޭގައި އިންސާނަކު ނެތި، އިންޖީނުގެ ބާރުގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކަށެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި (އޮޓޮމެޓިކުން) ނުވަތަ ދުރުގައި ހުރެގެން ރިމޯޓު ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން ދުއްވޭ އުޅަނދުތަކެވެ.
"މަސްލަހަތުވެރިން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ތަނެއް އިޖުތިމާއީގޮތުންނާއި އިގުތިޞާދީގޮތުން ބޭނުންކުރާ އަދި ތާރީހީގޮތުން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، އެ ސަރަހައްދު ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ބައެއްގެ މަސްލަހަތަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ފޯރާފާނެ ފަރާތްތަކާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގައި އެ ބައެއްގެ ލަފަޔާއި މަށްވަރާ ހޯދަންޖެހޭ ފަރާތްތައް.
"ދިރުމެއް ތައާރުފު ކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާހައުލުގައި އުޅޭ ގުދުރަތީ ދިރުމެއް ފިޔަވައި އެހެން ދިރުމެއް ތައާރުފުކުރުމަށެވެ.
"ކޯ މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުން" ބެލެހެއްޓުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޒިންމާތައް ތަފުސީލުވާނެ ގޮތަށް ބަހައިލައިގެން ކަނޑައެޅޭ އެއްފަރާތަކަށް ވުރެ ގިނަފަރާތުން ބެލެހެއްޓުމަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ރެޖިއުލޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ގާނޫނީގޮތުން ތަންފީޒީ ބާރު ލިބިގަތުމަށް ޓަކައި ވަކި ގަވާއިދެއް އެކުލަވައިލަންޖެހޭ (މި ސަރަހައްދުގެ ފީ ނެގުމާއި، ހުއްދަ ދޫކުރުމާއި، ޖޫރިމަނާ/ފިޔަވަޅުއެޅުން ފަދަ) ކަންކަމުގައި އެކުލަވައިލެވޭ، މި ސަރަހައްދަށް ހާއްޞަ މެނޭޖްމަންޓް ގަވާއިދަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި، މަގުސަދުތަކާއި، އަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، މި ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް، މި ކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މި ސަރަހައްދުގެ ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާއި، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައި، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ދިގު މުއްދަތުގެ (އާންމުގޮތެއްގައި 5 އަހަރާއި 10 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތުގެ) ސްޓްރެޓަޖީއަކާއެކު އެކުލަވައިލެވޭ ރަސްމީ ޕްލޭނަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދްރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމުގައި އަމަލުކުރާނެ، އުސޫލުތަކާއި، އެ ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި، ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް މިކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއެކު، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭން.
"ޒޮނޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދެއް، ރައްކައުތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމަށް އެ ސަރަހައްދު އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ބަހާފައިވާ ގޮތް.
"ނޫފުލޭ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމާ ގުޅިފައިވާ ނުވަތަ ބިމަށް ހަރުކޮށްފައިވާ މުދަލާއި ތަކެއްޗަށެވެ.
"އުފުލޭ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމާ ގުޅިފައިވާ ނުވަތަ ބިމަށް ހަރުކޮށްފައިވާ ތަކެތި ފިޔަވައި، އެ ނޫން ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ މުދަލަށެވެ.
"ބުކް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ބޭނުމަށް ދޫކޮށްފައިވާ ތަނުގެ ލީސް މުއްދަތު ހަމަވި ތާރީހުގެ ނިޔަލަށް، އެ މުދަލަކުން ބަލަށް ކަނޑަމުން ގޮސް، މުދަލުގެ އަގުން ބާކީހުރި، ފޮތު އަގަށެވެ.
"ކެޕިޓަލައިޒްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލެއްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް ނުވަތަ ބޭނުންކުރެވޭ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ކުރާ ހަރަދުތައް، އާންމު ހަރަދެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ހަރަދު އެ މުދަލެއްގެ އަގުގެ ތެރޭގައި ހިމެނުމަށެވެ.
"ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް ރޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޓެކުހުގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީން އެކި ބާވަތުގެ މުދަލަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ކެޕިޓަލް އެލަވަންސަށް ނުވަތަ ޑެޕްރިސިއޭށަން ރޭޓަށެވެ.
"ސެލްވޭޖް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލެއް ބޭނުންކުރެވޭނެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން، އެ މުދަލެއް ނުވަތަ އެ މުދަލުގެ ބައިތައް އިތުރަށް ބޭނުންކުރުމަށް ވިއްކައިލައިގެން ލިބޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭ އަގަށެވެ.
"ސްކްރެޕް ވެލިއު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުދަލެއް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ވަކިވަކި މެޓީރިއަލްތައް ވިއްކައިލައިގެން ލިބޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭ އަގަށެވެ.
"އަންމޭންޑް އޭރިއަލް ވެހިކަލް ނުވަތަ ޑްރޯން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުޅަނދުގެ ތެރޭގައި އިންސާނަކު ނެތި، އިންޖީނުގެ ބާރުގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކަށެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި (އޮޓޮމެޓިކުން) ނުވަތަ ދުރުގައި ހުރެގެން ރިމޯޓު ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން ދުއްވޭ އުޅަނދުތަކެވެ.
"މަސްލަހަތުވެރިން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ތަނެއް އިޖުތިމާއީގޮތުންނާއި އިގުތިޞާދީގޮތުން ބޭނުންކުރާ އަދި ތާރީހީގޮތުން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، އެ ސަރަހައްދު ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ބައެއްގެ މަސްލަހަތަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ފޯރާފާނެ ފަރާތްތަކާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގައި އެ ބައެއްގެ ލަފަޔާއި މަށްވަރާ ހޯދަންޖެހޭ ފަރާތްތައް.
"ދިރުމެއް ތައާރުފު ކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާހައުލުގައި އުޅޭ ގުދުރަތީ ދިރުމެއް ފިޔަވައި އެހެން ދިރުމެއް ތައާރުފުކުރުމަށެވެ.
"ކޯ މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުން" ބެލެހެއްޓުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޒިންމާތައް ތަފުސީލުވާނެ ގޮތަށް ބަހައިލައިގެން ކަނޑައެޅޭ އެއްފަރާތަކަށް ވުރެ ގިނަފަރާތުން ބެލެހެއްޓުމަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ރެޖިއުލޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ގާނޫނީގޮތުން ތަންފީޒީ ބާރު ލިބިގަތުމަށް ޓަކައި ވަކި ގަވާއިދެއް އެކުލަވައިލަންޖެހޭ (މި ސަރަހައްދުގެ ފީ ނެގުމާއި، ހުއްދަ ދޫކުރުމާއި، ޖޫރިމަނާ/ފިޔަވަޅުއެޅުން ފަދަ) ކަންކަމުގައި އެކުލަވައިލެވޭ، މި ސަރަހައްދަށް ހާއްޞަ މެނޭޖްމަންޓް ގަވާއިދަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި، މަގުސަދުތަކާއި، އަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، މި ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް، މި ކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މި ސަރަހައްދުގެ ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާއި، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައި، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ދިގު މުއްދަތުގެ (އާންމުގޮތެއްގައި 5 އަހަރާއި 10 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތުގެ) ސްޓްރެޓަޖީއަކާއެކު އެކުލަވައިލެވޭ ރަސްމީ ޕްލޭނަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދްރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމުގައި އަމަލުކުރާނެ، އުސޫލުތަކާއި، އެ ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި، ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް މިކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއެކު، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭން.
"ޒޮނޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދެއް، ރައްކައުތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމަށް އެ ސަރަހައްދު އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ބަހާފައިވާ ގޮތް.