ގާނޫނީ ރަދީފު
"އަންމޭންޑް އޭރިއަލް ވެހިކަލް ނުވަތަ ޑްރޯން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުޅަނދުގެ ތެރޭގައި އިންސާނަކު ނެތި، އިންޖީނުގެ ބާރުގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކަށެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި (އޮޓޮމެޓިކުން) ނުވަތަ ދުރުގައި ހުރެގެން ރިމޯޓު ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން ދުއްވޭ އުޅަނދުތަކެވެ.
"މަސްލަހަތުވެރިން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ތަނެއް އިޖުތިމާއީގޮތުންނާއި އިގުތިޞާދީގޮތުން ބޭނުންކުރާ އަދި ތާރީހީގޮތުން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، އެ ސަރަހައްދު ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ބައެއްގެ މަސްލަހަތަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ފޯރާފާނެ ފަރާތްތަކާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގައި އެ ބައެއްގެ ލަފަޔާއި މަށްވަރާ ހޯދަންޖެހޭ ފަރާތްތައް.
"ދިރުމެއް ތައާރުފު ކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާހައުލުގައި އުޅޭ ގުދުރަތީ ދިރުމެއް ފިޔަވައި އެހެން ދިރުމެއް ތައާރުފުކުރުމަށެވެ.
"ކޯ މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުން" ބެލެހެއްޓުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޒިންމާތައް ތަފުސީލުވާނެ ގޮތަށް ބަހައިލައިގެން ކަނޑައެޅޭ އެއްފަރާތަކަށް ވުރެ ގިނަފަރާތުން ބެލެހެއްޓުމަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ރެޖިއުލޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ގާނޫނީގޮތުން ތަންފީޒީ ބާރު ލިބިގަތުމަށް ޓަކައި ވަކި ގަވާއިދެއް އެކުލަވައިލަންޖެހޭ (މި ސަރަހައްދުގެ ފީ ނެގުމާއި، ހުއްދަ ދޫކުރުމާއި، ޖޫރިމަނާ/ފިޔަވަޅުއެޅުން ފަދަ) ކަންކަމުގައި އެކުލަވައިލެވޭ، މި ސަރަހައްދަށް ހާއްޞަ މެނޭޖްމަންޓް ގަވާއިދަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި، މަގުސަދުތަކާއި، އަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، މި ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް، މި ކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މި ސަރަހައްދުގެ ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާއި، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައި، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ދިގު މުއްދަތުގެ (އާންމުގޮތެއްގައި 5 އަހަރާއި 10 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތުގެ) ސްޓްރެޓަޖީއަކާއެކު އެކުލަވައިލެވޭ ރަސްމީ ޕްލޭނަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދްރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމުގައި އަމަލުކުރާނެ، އުސޫލުތަކާއި، އެ ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި، ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް މިކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއެކު، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭން.
"ޒޮނޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދެއް، ރައްކައުތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމަށް އެ ސަރަހައްދު އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ބަހާފައިވާ ގޮތް.
"ތައުލީމީ ދާއިރާ" އަކީ ދަރިވަރުންނަށް ތައުލީމާއި ތަމްރީނު ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާ މުއައްސަސާތަކާއި ނިޒާމުތަކާއި ހިދުމަތްތަކެވެ.
"ހިންގުމުގެ އިސްމަގާމެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެޖެންސީގެ ބޯޑް އޮފް ޑިރެކްޓާރސް ނުވަތަ މެނޭޖީރިއަލް މަގާމުތަކަށެވެ.
"ކްލޯޒް އެސޯސިއޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކާ ވިޔަފާރީގެ ހިއްސާ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުން އޮންނަ ފަރާތްތަކެވެ.
"ކްލޯޒް ރިލޭޓިވް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާއާއި، މައިންބަފައިންނާއި، ދަރީންނާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ދޮންދަރީންނާއި، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާގެ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެ މީހާގެ މައިންބަފައިންނަށެވެ.
"ސްކޫލުގެ އިސްވެރިޔާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވަގުތެއްގައި ސްކޫލުގެ ހިންގުމާ ހަވާލުވެ އެންމެ އިސްކޮށް ހުރި ފަރާތަށެވެ.
"ވާރކް ޕަރމިޓް ފީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންށުއަރެންސް، ވަރކްޕަރމިޓް ފީ، ވިސާ، ހެއްދުން، އަދި ގައުމަށް ފޮނުވައިލަންޖެހޭ ފަރާތްތައް ފޮނުވައިލުމަށް ފޯރުކޮށްދޭ ހިދުމަތުގެ ފީގެ ގޮތުގައި ދައްކާ ފައިސާއަށެވެ.
"ރެކްރޫޓްމަންޓް ފީ" ކަމަށް ބުނެފައި ވަނީ، ރެކްރޫޓްކުރާ ކޮންމެ ބިދޭސީ މުވައްޒަފަކަށް މިނިސްޓްރީން އަދާކުރާ ފައިސާއަށެވެ.
"އަންމޭންޑް އޭރިއަލް ވެހިކަލް ނުވަތަ ޑްރޯން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުޅަނދުގެ ތެރޭގައި އިންސާނަކު ނެތި، އިންޖީނުގެ ބާރުގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކަށެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި (އޮޓޮމެޓިކުން) ނުވަތަ ދުރުގައި ހުރެގެން ރިމޯޓު ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން ދުއްވޭ އުޅަނދުތަކެވެ.
"މަސްލަހަތުވެރިން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ތަނެއް އިޖުތިމާއީގޮތުންނާއި އިގުތިޞާދީގޮތުން ބޭނުންކުރާ އަދި ތާރީހީގޮތުން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، އެ ސަރަހައްދު ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ބައެއްގެ މަސްލަހަތަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ފޯރާފާނެ ފަރާތްތަކާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުތަކުގައި އެ ބައެއްގެ ލަފަޔާއި މަށްވަރާ ހޯދަންޖެހޭ ފަރާތްތައް.
"ދިރުމެއް ތައާރުފު ކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާހައުލުގައި އުޅޭ ގުދުރަތީ ދިރުމެއް ފިޔަވައި އެހެން ދިރުމެއް ތައާރުފުކުރުމަށެވެ.
"ކޯ މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުން" ބެލެހެއްޓުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޒިންމާތައް ތަފުސީލުވާނެ ގޮތަށް ބަހައިލައިގެން ކަނޑައެޅޭ އެއްފަރާތަކަށް ވުރެ ގިނަފަރާތުން ބެލެހެއްޓުމަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ރެޖިއުލޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ގާނޫނީގޮތުން ތަންފީޒީ ބާރު ލިބިގަތުމަށް ޓަކައި ވަކި ގަވާއިދެއް އެކުލަވައިލަންޖެހޭ (މި ސަރަހައްދުގެ ފީ ނެގުމާއި، ހުއްދަ ދޫކުރުމާއި، ޖޫރިމަނާ/ފިޔަވަޅުއެޅުން ފަދަ) ކަންކަމުގައި އެކުލަވައިލެވޭ، މި ސަރަހައްދަށް ހާއްޞަ މެނޭޖްމަންޓް ގަވާއިދަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީގޮތުގައި ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި، މަގުސަދުތަކާއި، އަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، މި ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް، މި ކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މި ސަރަހައްދުގެ ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާއި، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައި، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ދިގު މުއްދަތުގެ (އާންމުގޮތެއްގައި 5 އަހަރާއި 10 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތުގެ) ސްޓްރެޓަޖީއަކާއެކު އެކުލަވައިލެވޭ ރަސްމީ ޕްލޭނަށެވެ.
"މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދްރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމުގައި އަމަލުކުރާނެ، އުސޫލުތަކާއި، އެ ސަރަހައްދުގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމާއި، ނުކުރެވޭނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް މިކަންކަން ކުރާނެ އުސޫލުތަކާއެކު، މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭން.
"ޒޮނޭށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުދުރަތީ ނުވަތަ ތަބީއީގޮތުގައި ރައްކައުތެރިކޮށް ދަމަހައްޓާ ސަރަހައްދެއް، ރައްކައުތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމަށް އެ ސަރަހައްދު އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ބަހާފައިވާ ގޮތް.
"ތައުލީމީ ދާއިރާ" އަކީ ދަރިވަރުންނަށް ތައުލީމާއި ތަމްރީނު ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާ މުއައްސަސާތަކާއި ނިޒާމުތަކާއި ހިދުމަތްތަކެވެ.
"ހިންގުމުގެ އިސްމަގާމެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެޖެންސީގެ ބޯޑް އޮފް ޑިރެކްޓާރސް ނުވަތަ މެނޭޖީރިއަލް މަގާމުތަކަށެވެ.
"ކްލޯޒް އެސޯސިއޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކާ ވިޔަފާރީގެ ހިއްސާ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުން އޮންނަ ފަރާތްތަކެވެ.
"ކްލޯޒް ރިލޭޓިވް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާއާއި، މައިންބަފައިންނާއި، ދަރީންނާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ދޮންދަރީންނާއި، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާގެ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެ މީހާގެ މައިންބަފައިންނަށެވެ.
"ސްކޫލުގެ އިސްވެރިޔާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވަގުތެއްގައި ސްކޫލުގެ ހިންގުމާ ހަވާލުވެ އެންމެ އިސްކޮށް ހުރި ފަރާތަށެވެ.
"ވާރކް ޕަރމިޓް ފީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންށުއަރެންސް، ވަރކްޕަރމިޓް ފީ، ވިސާ، ހެއްދުން، އަދި ގައުމަށް ފޮނުވައިލަންޖެހޭ ފަރާތްތައް ފޮނުވައިލުމަށް ފޯރުކޮށްދޭ ހިދުމަތުގެ ފީގެ ގޮތުގައި ދައްކާ ފައިސާއަށެވެ.
"ރެކްރޫޓްމަންޓް ފީ" ކަމަށް ބުނެފައި ވަނީ، ރެކްރޫޓްކުރާ ކޮންމެ ބިދޭސީ މުވައްޒަފަކަށް މިނިސްޓްރީން އަދާކުރާ ފައިސާއަށެވެ.