ގާނޫނީ ރަދީފު
"ގާނޫނީ އެހެނިހެން ށަހްސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެއްވެސް ގާނޫނަކުން، ވަކި ގާނޫނީ ށަހްސެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ ނުވަތަ އުފައްދާ ތަންތަނަށެވެ.
"ޕްލޭސްމަންޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކިޔަވަން އެދޭ ކޯހުގެ ޖާގަ އިންސްޓިޓިއުށަނުން ލިބިފައިވާކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމަށެވެ.
"ޕޯޓަލް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަތީ ތައުލީމުގެ މަސައްކަތްތައް މެނޭޖްކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ގާއިމުކޮށްފައިވާ އޮންލައިން ޕޯޓަލަށެވެ.
"ޓޮޕްއަޕް ލޯނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީނަށް ދޭ ލޯނު އެހީގެ ދަށުން، ދަރިވަރު ކިޔަވަމުންދާ ޕްރޮގުރާމުގެ މުއްދަތުގައި، ދަރިވަރުގެ އިހްތިއާރުން ބޭރުން ދިމާވާ ސަބަބަކާހުރެ ޕްރޮގުރާމު ފުރިހަމަކުރުމަށް އިތުރުވާ މުއްދަތަށް ދޭ ލޯނަށެވެ.
"ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންސިއުލަރ މިށަންތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އާއިލާގެ މެންބަރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ފަރާތްތަކުގެ މަންމަ، ނުވަތަ ބައްޕަ ނުވަތަ އަނބިން/ފިރިން ނުވަތަ ދަރިން ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"ގެރެންޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނުގެ އެއްބަސްވުމުގައި، "ގެރެންޓީއެއް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީއެއް ނުވަތަ ލޯނާ ގުޅިގެން ލޯނު ނަގާ ފަރާތުން އަދާކުރަންޖެހޭ، އެންމެހައި، އިލްތިޒާމްތައް އަދާކުރާނެކަމުގެ ޔަގީންކަންދީ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އާއިލާގެ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ ނުވަތަ މަންމަ ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް ނުވަތަ ބޭބެއެއް ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް ނުވަތަ މައިފުށުން/ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީ ގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އެޑްވާންސްޑް ސްޓޭންޑިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުރިން ކިޔެވި ޕްރޮގުރާމުގެ މޮޑިއުލެއް ނުވަތަ މޮޑިއުލްތަކެއް ވަޒަންކޮށް، ފަހުން ކިޔަވާ ޕްރޮގުރާމުގެ މޮޑިއުލެއް ނުވަތަ މޮޑިއުލްތަކެއް ކިޔަވަން ނުޖެހި ޕްރޮގުރާމު ފުރިހަމަކުރާ ގޮތަށް ހަމަޖައްސައިފައިވުމަށެވެ.
"ފުލް ސްކޮލަރށިޕް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނު ނަގާ ފަރާތުން ކިޔެވުމަށް ޓަކައި އެއްވެސް ހަރަދެއް ކުރަން ނުޖެހޭ ސްކޮލަރށިޕްތަކަށެވެ. މިފަދަ ސްކޮލަރށިޕެއްގައި ކިޔަވަންދާ ގައުމުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ސްޓައިޕެންޑާއި އެހެނިހެން ހަރަދު، މިނިސްޓްރީން އެ ގައުމަކަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މިފަދަ ހަރަދަށް ވުރެ ކުޑަ ނަމަ، އެ ބެލެވޭނީ ޕާށިއަލް ސްކޮލަރށިޕަކަށެވެ.
"ޑިފޯލްޓެއް ނެތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެޕްލިކޭށަން ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ސުންގަޑިޔާ ހަމަޔަށް، މިނިސްޓްރީ މެދުވެރިވެގެން ކުރިން ނަގައިފައިވާ މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީނަށް ލޯން އެހީގެ ރީޕޭމަންޓުގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކައި ހަލާސްކޮށްފައިވުން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް އެ ފައިސާ ދައްކަމުން ދިއުމަށެވެ.
"ފުލްޓައިމް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭށަންސް އޮތޯރިޓީ (އެމް.ކިއު.އޭ) އިން ފުލްޓައިމް ޕްރޮގުރާމުކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މިންގަނޑަށް ފެތޭ ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ. އެއީ މަދުވެގެން، އަހަރަކު 120 (އެއްސަތޭކަ ވިހި) ކްރެޑިޓުގެ ރޭޓުން ފުރިހަމަކުރާ ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ.
"އެމް.އެން.ކިއު.އެފް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، "މޯލްޑިވްސް ނޭށަނަލް ކޮލިފިކޭށަންސް ފްރޭމްވަރކް" އަށެވެ.
"މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ސަނަދުތަކުގެ އޮނިގަނޑު "މޯލްޑިވްސް ނޭށަނަލް ކޮލިފިކޭށަންސް ފްރޭމްވާރކް" (އެމް.އެން.ކިޔޫ.އެފް) ގެ ލެވެލް 5 އިން ފެށިގެން ލެވެލް 10 ގެ ނިޔަލަށް ހުރި ޕްރޮގުރާމުތަކަށާއި ޕްރޮފެށަނަލް ޕްރޮގުރާމުތަކަށް ނުވަތަ ލައިސަންސް ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ.
"އަގު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ،
- ތަކެތި އެތެރެކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން އަމަލުކުރާ "ކަސްޓަމްސް ވެލިއު" އަށެވެ؛
- ހޯލްސޭލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ވިޔަފާރި މުއާމަލާތު ހިންގި ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ހޯލްސޭލް އަގަށެވެ؛
- ރީޓެއިލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ވިޔަފާރި މުއާމަލާތު ހިންގި ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ރީޓެއިލް އަގަށެވެ.
"ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ،
- މުދާ އެތެރެކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، ކޮންސައިންމަންޓުގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތަކަށެވެ؛
- ހޯލްސޭލްކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، ހޯލްސޭލްކޮށް ވިއްކި މުދަލުގެ ތެރޭގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތަކަށެވެ؛
- ރީޓެއިލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ރީޓެއިލްކޮށް ވިއްކ،ި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި، ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަ ތަކަށެވެ؛
- ނަމަވެސް، ރީޓެއިލްކޮށް ވިއްކީ 20 (ވިހި) ސިނގިރޭޓަށް ވުރެ ނުވަތަ 50 (ފަންސާސް) ބިޑިއަށް ވުރެ މަދު އަދަދެއް ނަމަ، ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާކަމުގައި ބެލެވޭނީ، 20 (ވިހި) ސިނގިރޭޓުގެ 1 (އެކެއް) ފޮށި ނުވަތަ 50 (ފަންސާސް) ބިޑީގެ އެއް ބޮނޑިކަމުގައެވެ.
- ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ކުރާ އިންސްޕެކްށަނެއްގެ ތެރެއިން، ވިޔަފާރިކުރާ ތަނަކުން ނުވަތަ ތަކެތި ގުދަންކޮށް ރައްކައުކުރާ ތަނަކުން ނުވަތަ ތަކެތި އުފުލާ އުޅަނދަކުން މި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ބާވަތެއް ފެނިއްޖެ ނަމަ، އެ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެ އުޅަނދެއްގައި އެ ވަގުތު ހުރި މި ގަވާއިދަށް ނުފެތޭ ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތެއް ބެލެވޭނީ، ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާކަމުގައެވެ.
"ގާނޫނީ އެހެނިހެން ށަހްސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެއްވެސް ގާނޫނަކުން، ވަކި ގާނޫނީ ށަހްސެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ ނުވަތަ އުފައްދާ ތަންތަނަށެވެ.
"ޕްލޭސްމަންޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކިޔަވަން އެދޭ ކޯހުގެ ޖާގަ އިންސްޓިޓިއުށަނުން ލިބިފައިވާކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމަށެވެ.
"ޕޯޓަލް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަތީ ތައުލީމުގެ މަސައްކަތްތައް މެނޭޖްކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ގާއިމުކޮށްފައިވާ އޮންލައިން ޕޯޓަލަށެވެ.
"ޓޮޕްއަޕް ލޯނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީނަށް ދޭ ލޯނު އެހީގެ ދަށުން، ދަރިވަރު ކިޔަވަމުންދާ ޕްރޮގުރާމުގެ މުއްދަތުގައި، ދަރިވަރުގެ އިހްތިއާރުން ބޭރުން ދިމާވާ ސަބަބަކާހުރެ ޕްރޮގުރާމު ފުރިހަމަކުރުމަށް އިތުރުވާ މުއްދަތަށް ދޭ ލޯނަށެވެ.
"ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންސިއުލަރ މިށަންތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އާއިލާގެ މެންބަރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ފަރާތްތަކުގެ މަންމަ، ނުވަތަ ބައްޕަ ނުވަތަ އަނބިން/ފިރިން ނުވަތަ ދަރިން ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"ގެރެންޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނުގެ އެއްބަސްވުމުގައި، "ގެރެންޓީއެއް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީއެއް ނުވަތަ ލޯނާ ގުޅިގެން ލޯނު ނަގާ ފަރާތުން އަދާކުރަންޖެހޭ، އެންމެހައި، އިލްތިޒާމްތައް އަދާކުރާނެކަމުގެ ޔަގީންކަންދީ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އާއިލާގެ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ ނުވަތަ މަންމަ ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް ނުވަތަ ބޭބެއެއް ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް ނުވަތަ މައިފުށުން/ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީ ގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އެޑްވާންސްޑް ސްޓޭންޑިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުރިން ކިޔެވި ޕްރޮގުރާމުގެ މޮޑިއުލެއް ނުވަތަ މޮޑިއުލްތަކެއް ވަޒަންކޮށް، ފަހުން ކިޔަވާ ޕްރޮގުރާމުގެ މޮޑިއުލެއް ނުވަތަ މޮޑިއުލްތަކެއް ކިޔަވަން ނުޖެހި ޕްރޮގުރާމު ފުރިހަމަކުރާ ގޮތަށް ހަމަޖައްސައިފައިވުމަށެވެ.
"ފުލް ސްކޮލަރށިޕް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނު ނަގާ ފަރާތުން ކިޔެވުމަށް ޓަކައި އެއްވެސް ހަރަދެއް ކުރަން ނުޖެހޭ ސްކޮލަރށިޕްތަކަށެވެ. މިފަދަ ސްކޮލަރށިޕެއްގައި ކިޔަވަންދާ ގައުމުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ސްޓައިޕެންޑާއި އެހެނިހެން ހަރަދު، މިނިސްޓްރީން އެ ގައުމަކަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މިފަދަ ހަރަދަށް ވުރެ ކުޑަ ނަމަ، އެ ބެލެވޭނީ ޕާށިއަލް ސްކޮލަރށިޕަކަށެވެ.
"ޑިފޯލްޓެއް ނެތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެޕްލިކޭށަން ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ސުންގަޑިޔާ ހަމަޔަށް، މިނިސްޓްރީ މެދުވެރިވެގެން ކުރިން ނަގައިފައިވާ މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީނަށް ލޯން އެހީގެ ރީޕޭމަންޓުގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކައި ހަލާސްކޮށްފައިވުން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް އެ ފައިސާ ދައްކަމުން ދިއުމަށެވެ.
"ފުލްޓައިމް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭށަންސް އޮތޯރިޓީ (އެމް.ކިއު.އޭ) އިން ފުލްޓައިމް ޕްރޮގުރާމުކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މިންގަނޑަށް ފެތޭ ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ. އެއީ މަދުވެގެން، އަހަރަކު 120 (އެއްސަތޭކަ ވިހި) ކްރެޑިޓުގެ ރޭޓުން ފުރިހަމަކުރާ ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ.
"އެމް.އެން.ކިއު.އެފް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، "މޯލްޑިވްސް ނޭށަނަލް ކޮލިފިކޭށަންސް ފްރޭމްވަރކް" އަށެވެ.
"މަތީ ތައުލީމާއި ތަމްރީން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ސަނަދުތަކުގެ އޮނިގަނޑު "މޯލްޑިވްސް ނޭށަނަލް ކޮލިފިކޭށަންސް ފްރޭމްވާރކް" (އެމް.އެން.ކިޔޫ.އެފް) ގެ ލެވެލް 5 އިން ފެށިގެން ލެވެލް 10 ގެ ނިޔަލަށް ހުރި ޕްރޮގުރާމުތަކަށާއި ޕްރޮފެށަނަލް ޕްރޮގުރާމުތަކަށް ނުވަތަ ލައިސަންސް ޕްރޮގުރާމުތަކަށެވެ.
"އަގު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ،
- ތަކެތި އެތެރެކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން އަމަލުކުރާ "ކަސްޓަމްސް ވެލިއު" އަށެވެ؛
- ހޯލްސޭލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ވިޔަފާރި މުއާމަލާތު ހިންގި ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ހޯލްސޭލް އަގަށެވެ؛
- ރީޓެއިލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ވިޔަފާރި މުއާމަލާތު ހިންގި ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ރީޓެއިލް އަގަށެވެ.
"ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ،
- މުދާ އެތެރެކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، ކޮންސައިންމަންޓުގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތަކަށެވެ؛
- ހޯލްސޭލްކުރާ މަރުހަލާގައި ނަމަ، ހޯލްސޭލްކޮށް ވިއްކި މުދަލުގެ ތެރޭގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތަކަށެވެ؛
- ރީޓެއިލް މަރުހަލާގައި ނަމަ، ރީޓެއިލްކޮށް ވިއްކ،ި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި، ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަ ތަކަށެވެ؛
- ނަމަވެސް، ރީޓެއިލްކޮށް ވިއްކީ 20 (ވިހި) ސިނގިރޭޓަށް ވުރެ ނުވަތަ 50 (ފަންސާސް) ބިޑިއަށް ވުރެ މަދު އަދަދެއް ނަމަ، ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާކަމުގައި ބެލެވޭނީ، 20 (ވިހި) ސިނގިރޭޓުގެ 1 (އެކެއް) ފޮށި ނުވަތަ 50 (ފަންސާސް) ބިޑީގެ އެއް ބޮނޑިކަމުގައެވެ.
- ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ކުރާ އިންސްޕެކްށަނެއްގެ ތެރެއިން، ވިޔަފާރިކުރާ ތަނަކުން ނުވަތަ ތަކެތި ގުދަންކޮށް ރައްކައުކުރާ ތަނަކުން ނުވަތަ ތަކެތި އުފުލާ އުޅަނދަކުން މި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހުރި ދުންފަތުގެ ބާވަތެއް ފެނިއްޖެ ނަމަ، އެ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެ އުޅަނދެއްގައި އެ ވަގުތު ހުރި މި ގަވާއިދަށް ނުފެތޭ ދުންފަތުގެ ހުރިހާ ބާވަތެއް ބެލެވޭނީ، ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާކަމުގައެވެ.