ގާނޫނީ ރަދީފު
"މަގު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުން ހިނގާބިނގާވެ އުޅުމަށާއި ދުއްވާތަކެއްޗަށް ހާއްސަކޮށްފައިވާ ތަންތަނަށެވެ.
"ސަރަހައްދު" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ސިޓީ ކައުންސިލްތަކާއި، އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކާއި، ރަށު ކައުންސިލްތަކުގެ އިހްތިސާސް ހިނގާ ދާއިރާތަކަށެވެ.
"ވެރިފަރާތް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަނެއްކަމުގައި ބެލެވޭ ތަނެއްގައި އެ މީހާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ މީހާއާއި، އެ ތަނެއްގައި ދިރިއުޅޭ މީހާއާއި، އެ ތަނަކަށް ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ މީހާއާއި، އެ ތަނެއް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ މީހާއާއި، އެ ތަނެއްގައި ހިނގާ ހަރަކާތްތަކާއި އެ ތަނެއްގެ ހާލަތު ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ މީހާއާއި، އެ ތަނަށް ވަދެ އެ ތަނެއްގައި ތިބުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެންވާ މީހުންނަށެވެ.
"އިމާރާތް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމުގައި ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނާއި، ބިމަށް ހަރުކޮށްގެން ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނާއި، އެފަދަ ތަންތަނާ ގުޅިފައިވާ ގޯއްޗާއި، ދާއިމ ގޮތެއްގައި ނުވަތަ ދާއިމީ ނޫންގޮތެއްގައި ވެސް އެ ތަނަކާ ގުޅިގެން ބިނާކުރާ ތަންތަން ހިމެނޭ ގޮތުންނެވެ. އަދި އަންނަނިވި ތަންތަން ވެސް އެ މާނައިގައި ހިމެނެއެވެ.
- މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަންތަން؛
- މީހުން ދިރިނޫޅޭ ތަންތަން؛
- ފެންގަނޑުގަނޑު؛
- އެއްގަމު އުޅަނދުފަހަރު؛
- ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރު؛
- ވައިގެ އުޅަނދުފަހަރު.
"އާންމު ތަންތަން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މަގުމަގާއި، ހުސްމައިދާންތަކާއި، މީހުން އެއްވާ ތަންތަނާއި، މީހުން ދިރިނޫޅޭ އެ ނޫން ވެސް ތަންތަނަށެވެ.
"ބަލިފަތުރާ ސޫފާސޫފި" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ބަލީގެ ޖަރާސީމު ނުވަތަ ފަނި އުފުލައިދީ ނުވަތަ އުފުލައިދިނުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ސޫތްޕަކަށެވެ.
"އެންމެ މަތީ އިންޒާރު" ކަމުގައި ބާންކޮށްފައި އެވަނީ، ރާއްޖޭގައި ކާރިސާގެ ހާލަތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭންތަކުގައި އެންމެ ނުރައްކާތެރި ކުއްލި ހާލަތުގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅުމަށް ދެވޭ އިންޒާރަށެވެ.
"ކާރިސާއެއްގެ ރަތް އެލާޓް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މޫސުމ އަރައްކާއެއް ނިމުތުކުރެވޭ ހިނދ،ު ގައުމީ މޫސުމާބެހޭ އިދާރާއިން، އަރައްކާގެ އިންޒާރުގެ ގޮތުން ނެރޭ އެންމެ މަތީ އެލާޓަށެވެ.
"މިސްކިތުގެ އަހުލުވެރިއެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އާންމުގޮތެއްގައި މިސްކިތުގެ ޖަމާއަތަށް ހާޒިރުވ،ާ މިސްކިތުގެ ކަންތައްތައް އިސްލާހުކުރުމުގެ ގޮތުން ބިނާކުރާނިވި ވިސްނުންހުރި ފަރާތަކަށެވެ.
"ފުރަތަމަ އިޖާބަދޭ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގެވެށި އަނިޔާގެ ށިކާރައަކަށް ވެގެން ހިދުމަތް ހޯދުމަށް އަންނަ ފަރާތަކަށް ފުރަތަމަ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތަށެވެ.
"އިބަމަ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުސޫލު ނަންބަރު 2022-33 (އިޖުތިމާއީ ބަދަހި މަދަދުވެރިން "އިބަމަ" ގެ އުސޫލު) ގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޖުތަމައުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އިޖުތިމާއީ ރައްކައުތެރިކަމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތައް ދެނެގަނެ، އެ ފަރާތްތަކަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޓަކައި، މާލެ ސިޓީ ފިޔަވައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުން އުޅޭ ރަށްރަށުގައްޔާއި ސިޓީތަކުގައި އެކުލަވައިލާ މަދަދުވެރިންގެ ޓީމުތަކަށެވެ.
"ދުއްވުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދެއް ނަގިލި ލައިފައި ނުވަތަ އުޅަނދު ތަނެއްގައި އައްސައިފައި ނެތް ކޮންމެ އުޅަނދަކަށެވެ.
"ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ރަށްރަށުގެ ފަޅާއި، ފަރު، ހާ، ގިރި، ހިމެނޭ ގޮތަށް، ގާނޫނު ނަންބަރު 1996-06 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުތަކާބެހޭ ގާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ ކަނޑާއި، އާކިޕެލެޖިކު ކަނޑާއި، ސަރަހައްދީ ކަނޑާއި، ހާއްސަ އިގްތިސާދީ ކަނޑަށެވެ.
"ނެވިމީހާ ނުވަތަ ނެއްވެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ،ޓަނޭޖް އެންޑޯޒްކޮށްފައިވާ ނިޔަމިކަމުގެ ސަނަދު އޮވެގެން، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރު ދުއްވާ ފަރާތަށެވެ.
"ޑްރައިވަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އިންޖީނުލީ އުޅަނދުފަހަރު ދުއްވުމުގެ ލައިސަންސް އޮވެގެން، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދު ދުއްވާ ފަރާތަށެވެ.
"މަގު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުން ހިނގާބިނގާވެ އުޅުމަށާއި ދުއްވާތަކެއްޗަށް ހާއްސަކޮށްފައިވާ ތަންތަނަށެވެ.
"ސަރަހައްދު" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ސިޓީ ކައުންސިލްތަކާއި، އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކާއި، ރަށު ކައުންސިލްތަކުގެ އިހްތިސާސް ހިނގާ ދާއިރާތަކަށެވެ.
"ވެރިފަރާތް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަނެއްކަމުގައި ބެލެވޭ ތަނެއްގައި އެ މީހާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ މީހާއާއި، އެ ތަނެއްގައި ދިރިއުޅޭ މީހާއާއި، އެ ތަނަކަށް ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ މީހާއާއި، އެ ތަނެއް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ މީހާއާއި، އެ ތަނެއްގައި ހިނގާ ހަރަކާތްތަކާއި އެ ތަނެއްގެ ހާލަތު ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ މީހާއާއި، އެ ތަނަށް ވަދެ އެ ތަނެއްގައި ތިބުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެންވާ މީހުންނަށެވެ.
"އިމާރާތް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ބިމުގައި ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނާއި، ބިމަށް ހަރުކޮށްގެން ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނާއި، އެފަދަ ތަންތަނާ ގުޅިފައިވާ ގޯއްޗާއި، ދާއިމ ގޮތެއްގައި ނުވަތަ ދާއިމީ ނޫންގޮތެއްގައި ވެސް އެ ތަނަކާ ގުޅިގެން ބިނާކުރާ ތަންތަން ހިމެނޭ ގޮތުންނެވެ. އަދި އަންނަނިވި ތަންތަން ވެސް އެ މާނައިގައި ހިމެނެއެވެ.
- މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަންތަން؛
- މީހުން ދިރިނޫޅޭ ތަންތަން؛
- ފެންގަނޑުގަނޑު؛
- އެއްގަމު އުޅަނދުފަހަރު؛
- ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރު؛
- ވައިގެ އުޅަނދުފަހަރު.
"އާންމު ތަންތަން" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މަގުމަގާއި، ހުސްމައިދާންތަކާއި، މީހުން އެއްވާ ތަންތަނާއި، މީހުން ދިރިނޫޅޭ އެ ނޫން ވެސް ތަންތަނަށެވެ.
"ބަލިފަތުރާ ސޫފާސޫފި" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ބަލީގެ ޖަރާސީމު ނުވަތަ ފަނި އުފުލައިދީ ނުވަތަ އުފުލައިދިނުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ސޫތްޕަކަށެވެ.
"އެންމެ މަތީ އިންޒާރު" ކަމުގައި ބާންކޮށްފައި އެވަނީ، ރާއްޖޭގައި ކާރިސާގެ ހާލަތްތައް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޕްލޭންތަކުގައި އެންމެ ނުރައްކާތެރި ކުއްލި ހާލަތުގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅުމަށް ދެވޭ އިންޒާރަށެވެ.
"ކާރިސާއެއްގެ ރަތް އެލާޓް" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، މޫސުމ އަރައްކާއެއް ނިމުތުކުރެވޭ ހިނދ،ު ގައުމީ މޫސުމާބެހޭ އިދާރާއިން، އަރައްކާގެ އިންޒާރުގެ ގޮތުން ނެރޭ އެންމެ މަތީ އެލާޓަށެވެ.
"މިސްކިތުގެ އަހުލުވެރިއެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އާންމުގޮތެއްގައި މިސްކިތުގެ ޖަމާއަތަށް ހާޒިރުވ،ާ މިސްކިތުގެ ކަންތައްތައް އިސްލާހުކުރުމުގެ ގޮތުން ބިނާކުރާނިވި ވިސްނުންހުރި ފަރާތަކަށެވެ.
"ފުރަތަމަ އިޖާބަދޭ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގެވެށި އަނިޔާގެ ށިކާރައަކަށް ވެގެން ހިދުމަތް ހޯދުމަށް އަންނަ ފަރާތަކަށް ފުރަތަމަ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތަށެވެ.
"އިބަމަ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އުސޫލު ނަންބަރު 2022-33 (އިޖުތިމާއީ ބަދަހި މަދަދުވެރިން "އިބަމަ" ގެ އުސޫލު) ގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޖުތަމައުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އިޖުތިމާއީ ރައްކައުތެރިކަމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތައް ދެނެގަނެ، އެ ފަރާތްތަކަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޓަކައި، މާލެ ސިޓީ ފިޔަވައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުން އުޅޭ ރަށްރަށުގައްޔާއި ސިޓީތަކުގައި އެކުލަވައިލާ މަދަދުވެރިންގެ ޓީމުތަކަށެވެ.
"ދުއްވުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދެއް ނަގިލި ލައިފައި ނުވަތަ އުޅަނދު ތަނެއްގައި އައްސައިފައި ނެތް ކޮންމެ އުޅަނދަކަށެވެ.
"ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ރަށްރަށުގެ ފަޅާއި، ފަރު، ހާ، ގިރި، ހިމެނޭ ގޮތަށް، ގާނޫނު ނަންބަރު 1996-06 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުތަކާބެހޭ ގާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ ކަނޑާއި، އާކިޕެލެޖިކު ކަނޑާއި، ސަރަހައްދީ ކަނޑާއި، ހާއްސަ އިގްތިސާދީ ކަނޑަށެވެ.
"ނެވިމީހާ ނުވަތަ ނެއްވެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ،ޓަނޭޖް އެންޑޯޒްކޮށްފައިވާ ނިޔަމިކަމުގެ ސަނަދު އޮވެގެން، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރު ދުއްވާ ފަރާތަށެވެ.
"ޑްރައިވަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އިންޖީނުލީ އުޅަނދުފަހަރު ދުއްވުމުގެ ލައިސަންސް އޮވެގެން، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދު ދުއްވާ ފަރާތަށެވެ.