ގާނޫނީ ރަދީފު
"ގައުމީ ސަލާމަތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރުންނާއި އެތެރެއިން ކުރިމަތިވާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމަށް ނުވަތަ މުޅި ގައުމަށް ނުވަތަ މުޖުތަމައުގެ ގިނަ ބަޔަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާފަދަ ކަންކަމާއި، އެކަމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހި ދައުލަތަށް ނުރައްކާވެދާނެފަދަ ކަންކަމާއި މަސްލަހަތުތަކަށެވެ.
"މަޖައްލާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިލްމީ ދާއިރާއިންނާއި ސައިންސްގެ ދާއިރާއިންނާއި އަދި އެނޫންވެސް އެކިއެކި ދާއިރާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި، ހިޔާލު ށާއިއުކޮށްގެން ނެރެވޭ ލިޔުންތަކާއި، ޖާނަލްތައް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
"މީޑިއާގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެޑިޓަރުންނާއި، އެޑިޓަރުންގެ ޒިންމާ އަދާކުރާ މީހުންނާއި، ރިޕޯޓަރުންނާއި، ޖާނަލިސްޓުންނާއި، ޕްރެޒެންޓަރުންނާއި، ޓެކްނީށަނުންނާއި، ފޮޓޯގްރާފަރުންނާއި، ވީޑިއޯގްރާފަރުންނަށެވެ.
"މީޑިއާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ހިޔާލާއި އިށްތިހާރު އާންމުކޮށް ފެތުރުމަށްޓަކައި ހިންގާ ބްރޯޑްކާސްޓް ޓީވީއަށާއި ރޭޑިއޯއަށާއި ކޭބަލް ޓެލެވިޒަން ނެޓްވަރކްއަށާއި، މިއިން ވަސީލަތަކުން ފަތުރާ ކޮންޓެންޓް އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ (ސޮފްޓްވެއަރ ވެބްސައިޓެއް ނުވަތަ އެޕްލިކޭށަނެއް މެދުވެރިކޮށް) ގެނެސްދިނުމަށާއި، ޗާޕުކޮށްގެން ށާއިއުކުރާ ނުވަތަ އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ ސޮފްޓްވެއަރ ވެބްސައިޓެއް ނުވަތަ އެޕްލިކޭށަނެއްގައި ށާއިއުކުރާ ދުވަހު ނޫސްތަކަށާއި، ހަފްތާ ނޫސްތަކަށާއި މަޖައްލާތަކަށާއި، މިފަދަ އެހެންވެސް ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި ކަރަންޓް އެފެއާޒް ގެނެސްދޭ ށާއިއުކުރުންތަކަށެވެ.
"އާންމު މަސްލަހަތު އޮތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުޖުތަމައުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކަށް އެ މައުލޫމާތަކުން ހައްގުނޫން ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއް ލިބިދާނެ މައުލޫމާތާއި، މުޖުތަމައުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު އެނގެން ބޭނުންވެދާނެ މައުލޫމާތާއި، ކަންބޮޑުވާ މައުލޫމާތާއި މުޖުތަމައުގެ ގިނަ ބަޔެއްގެ ތެރޭގައި އެކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތާބެހޭ މައުލޫމާތު އެނގުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ބަލާފާނެ މައުލޫމާތަށެވެ.
"އާންމު ނިޒާމު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުޖުތަމައުގައި ނަގަހައްޓަންޖެހޭ އާންމު އުސޫލުތަކަށާއި، އެކަމެއް ނެތިދިއުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެކަމަށް އަސަރުކުރުމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ގެއްލުންލިބޭ ކަންކަމަށެވެ.
"އިލެކްށަންސް ކޮމިށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނު ނަންބަރު 2008-08 (އިލެކްށަންސް ކޮމިށަންގެ ގާނޫނު) ގެ ދަށުން ގާއިމުކޮށްފައިވާ އިލެކްށަންސް ކޮމިށަނަށެވެ.
"އެޑިށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އާންމުކޮށް ނެރޭ ނޫހަކުން ބައެއް ހަބަރާއި މައުލޫމާތު އާކޮށްގެން ނެރޭ އެ ނޫހުގެ އިތުރު ޗާޕަށް ނުވަތަ ކޮޕީއަށެވެ.
"އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އޯޑިއޯ އަދި ވީޑިއޯ ޓޭޕާއި އިންޓަރނެޓް ހިމެނޭގޮތުން، ޑިޖިޓަލް ނުވަތަ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތެއް މެދުވެރިކޮށްގެން ހަބަރާއި މައުލޫމާތު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކަށެވެ.
"އަމިއްލަ މައުލޫމާތު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފާހަގަކުރެވޭ ވަކި ފަރުދެއްގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މައުލޫމާތަށާއި، އެ މައުލޫމާތެއް ހާމަކުރުމަކީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ފަރުދީ މިނިވަންކަމުގެ ހައްގަށް އުނިކަން ލިބުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ މައުލޫމާތަށެވެ.
"ބްރޯޑްކާސްޓަރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނު ނަންބަރު 2010-16 (ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ގާނޫނު) ގެ ދަށުން ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ހިދުމަތްދިނުމުގެ ލައިސަންސެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"ނޫސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދުވަހު ނޫސްތަކަށާއި، ހަފްތާ ނޫސްތަކަށާއި، ޓްރޭޑް ޕަބްލިކޭށަންތަކާއި، މިނޫންވެސް ނަންނަމުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެން، މައުލޫމާތާއި، ހަބަރާއި، ހިޔާލާއި، އިށްތިހާރު، އާންމުކޮށް ފެތުރުމަށްޓަކައި، ގަންނަން ލިބޭގޮތަށް ނުވަތަ އަގަކާ ނުލައި ލިބޭގޮތަށް، ޗާޕުކޮށްގެންނާއި އިންޓަރނެޓާއި މީޑިއާގެ އެހެނިހެން ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ށާއިއުކުރެވޭ ށާއިއުކުރުންތަކަށެވެ.
"ހުއްދަ ނޫން ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރި މަސްދަރާއި ނޫސްވެރިޔާ ފިޔަވައި އެ މައުލޫމާތެއް އެނގުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ނެތް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިސްތިންތާޖު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދޭހަކުރެވޭގޮތަށް ނުވަތަ ނެރެވޭ ނަތީޖާއަށެވެ.
''އެފިޑެވިޓް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހުވާމަތީގައި ހުރެ ލިޔުމުން ދީފައިވާ، އަދި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅޭ ބަޔާނަށެވެ.
"ގައުމީ ސަލާމަތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރުންނާއި އެތެރެއިން ކުރިމަތިވާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމަށް ނުވަތަ މުޅި ގައުމަށް ނުވަތަ މުޖުތަމައުގެ ގިނަ ބަޔަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާފަދަ ކަންކަމާއި، އެކަމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހި ދައުލަތަށް ނުރައްކާވެދާނެފަދަ ކަންކަމާއި މަސްލަހަތުތަކަށެވެ.
"މަޖައްލާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިލްމީ ދާއިރާއިންނާއި ސައިންސްގެ ދާއިރާއިންނާއި އަދި އެނޫންވެސް އެކިއެކި ދާއިރާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި، ހިޔާލު ށާއިއުކޮށްގެން ނެރެވޭ ލިޔުންތަކާއި، ޖާނަލްތައް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
"މީޑިއާގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެޑިޓަރުންނާއި، އެޑިޓަރުންގެ ޒިންމާ އަދާކުރާ މީހުންނާއި، ރިޕޯޓަރުންނާއި، ޖާނަލިސްޓުންނާއި، ޕްރެޒެންޓަރުންނާއި، ޓެކްނީށަނުންނާއި، ފޮޓޯގްރާފަރުންނާއި، ވީޑިއޯގްރާފަރުންނަށެވެ.
"މީޑިއާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ހިޔާލާއި އިށްތިހާރު އާންމުކޮށް ފެތުރުމަށްޓަކައި ހިންގާ ބްރޯޑްކާސްޓް ޓީވީއަށާއި ރޭޑިއޯއަށާއި ކޭބަލް ޓެލެވިޒަން ނެޓްވަރކްއަށާއި، މިއިން ވަސީލަތަކުން ފަތުރާ ކޮންޓެންޓް އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ (ސޮފްޓްވެއަރ ވެބްސައިޓެއް ނުވަތަ އެޕްލިކޭށަނެއް މެދުވެރިކޮށް) ގެނެސްދިނުމަށާއި، ޗާޕުކޮށްގެން ށާއިއުކުރާ ނުވަތަ އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ ސޮފްޓްވެއަރ ވެބްސައިޓެއް ނުވަތަ އެޕްލިކޭށަނެއްގައި ށާއިއުކުރާ ދުވަހު ނޫސްތަކަށާއި، ހަފްތާ ނޫސްތަކަށާއި މަޖައްލާތަކަށާއި، މިފަދަ އެހެންވެސް ހަބަރާއި މައުލޫމާތާއި ކަރަންޓް އެފެއާޒް ގެނެސްދޭ ށާއިއުކުރުންތަކަށެވެ.
"އާންމު މަސްލަހަތު އޮތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުޖުތަމައުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކަށް އެ މައުލޫމާތަކުން ހައްގުނޫން ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއް ލިބިދާނެ މައުލޫމާތާއި، މުޖުތަމައުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު އެނގެން ބޭނުންވެދާނެ މައުލޫމާތާއި، ކަންބޮޑުވާ މައުލޫމާތާއި މުޖުތަމައުގެ ގިނަ ބަޔެއްގެ ތެރޭގައި އެކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތާބެހޭ މައުލޫމާތު އެނގުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ބަލާފާނެ މައުލޫމާތަށެވެ.
"އާންމު ނިޒާމު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުޖުތަމައުގައި ނަގަހައްޓަންޖެހޭ އާންމު އުސޫލުތަކަށާއި، އެކަމެއް ނެތިދިއުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެކަމަށް އަސަރުކުރުމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ގެއްލުންލިބޭ ކަންކަމަށެވެ.
"އިލެކްށަންސް ކޮމިށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނު ނަންބަރު 2008-08 (އިލެކްށަންސް ކޮމިށަންގެ ގާނޫނު) ގެ ދަށުން ގާއިމުކޮށްފައިވާ އިލެކްށަންސް ކޮމިށަނަށެވެ.
"އެޑިށަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އާންމުކޮށް ނެރޭ ނޫހަކުން ބައެއް ހަބަރާއި މައުލޫމާތު އާކޮށްގެން ނެރޭ އެ ނޫހުގެ އިތުރު ޗާޕަށް ނުވަތަ ކޮޕީއަށެވެ.
"އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އޯޑިއޯ އަދި ވީޑިއޯ ޓޭޕާއި އިންޓަރނެޓް ހިމެނޭގޮތުން، ޑިޖިޓަލް ނުވަތަ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތެއް މެދުވެރިކޮށްގެން ހަބަރާއި މައުލޫމާތު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކަށެވެ.
"އަމިއްލަ މައުލޫމާތު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފާހަގަކުރެވޭ ވަކި ފަރުދެއްގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މައުލޫމާތަށާއި، އެ މައުލޫމާތެއް ހާމަކުރުމަކީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ފަރުދީ މިނިވަންކަމުގެ ހައްގަށް އުނިކަން ލިބުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ މައުލޫމާތަށެވެ.
"ބްރޯޑްކާސްޓަރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނު ނަންބަރު 2010-16 (ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ގާނޫނު) ގެ ދަށުން ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ހިދުމަތްދިނުމުގެ ލައިސަންސެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"ނޫސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދުވަހު ނޫސްތަކަށާއި، ހަފްތާ ނޫސްތަކަށާއި، ޓްރޭޑް ޕަބްލިކޭށަންތަކާއި، މިނޫންވެސް ނަންނަމުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެން، މައުލޫމާތާއި، ހަބަރާއި، ހިޔާލާއި، އިށްތިހާރު، އާންމުކޮށް ފެތުރުމަށްޓަކައި، ގަންނަން ލިބޭގޮތަށް ނުވަތަ އަގަކާ ނުލައި ލިބޭގޮތަށް، ޗާޕުކޮށްގެންނާއި އިންޓަރނެޓާއި މީޑިއާގެ އެހެނިހެން ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ށާއިއުކުރެވޭ ށާއިއުކުރުންތަކަށެވެ.
"ހުއްދަ ނޫން ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރި މަސްދަރާއި ނޫސްވެރިޔާ ފިޔަވައި އެ މައުލޫމާތެއް އެނގުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ނެތް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިސްތިންތާޖު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދޭހަކުރެވޭގޮތަށް ނުވަތަ ނެރެވޭ ނަތީޖާއަށެވެ.
''އެފިޑެވިޓް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހުވާމަތީގައި ހުރެ ލިޔުމުން ދީފައިވާ، އަދި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅޭ ބަޔާނަށެވެ.