ގާނޫނީ ރަދީފު
"އާއިލާގެ ގޮތުގައި ބެލުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭ ގޮތުންނެވެ.
- އަނބިމީހާއާއި ފިރިމީހާ؛
- މަންމަ، ބައްޕަ / މާމައާއި ކާފަ؛
- މަންމަގެ ފިރިމީހާ، ބައްޕަގެ އަނބިމީހާ ނުވަތަ އަނބިން؛
- މައިދައިތައާއި ބަފައިބެ؛
- އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުން، އެއްބަފާ މީހުން ނުވަތަ އެއްބަނޑު މީހުން؛
- ބޮޑުދައިތައިންނާއި ބޮޑުބޭބެއިން؛
- ބޮޑުދައިތައިންނާއި ބޮޑުބޭބެއިން ކިޔާ ކުދިން؛
- ޅިޔަނުން/ފަހަރިން؛
- ށަރުއީ ބަލަދުވެރިޔާއާއި ބެލެނިވެރިޔާ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ، ނުވަތަ މަންމަ، ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށު/ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނ،ީ މަންމައެއް، ބައްޕައެއް، ދަރިއެއް، އަނތްބެއް، ފިރިއެއް، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ ނުވަތަ އެއްބަނޑު ނުވަތަ އެއްބަފާ ކޮންމެ މީހަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕ،ަ ނުވަތަ މަންމަ، ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ / އެއްބަނޑު / އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށުގެ / ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ, ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ, ނުވަތަ މަންމަ, ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށުގެ.ޗަޕައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީގޮތުން ގާތް ގުޅުން ހުރި ފަރާތްތައް" ކަމަށް ބުނެ ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ،ބައްޕައާއި، މަންމައާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ، ނުވަތަ އެއްބަނޑު ނުވަތަ އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ފިރިމީހާ ނުވަތަ އަނބިމީހާއާއި، ދަރިންނަށެވެ.
"އާއިލީގޮތުން ގުޅުން އޮންނަ ފަރާތް" ނުވަތަ "ކްލޯޒް ރިލޭޓިވް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާއާއި، މައިންބަފައިންނާއި، ދަރިންނާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ދޮންދަރިންނާއި، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާގެ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެ މީހާގެ މައިންބަފައިންނަށެވެ.
"އާޢިލީ ގުޅުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަންމަ ނުވަތަ ބައްފަ ނުވަތަ މާމަ ނުވަތަ ކާފަ ނުވަތަ އަނބިމީހާ ނުވަތަ ފިރިމީހާ ނުވަތަ ދަރިން އަދި ފޮސްޓަރ ކުދީންނަށް ނުވަތަ ށަރުޢީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ނުވަތަ ގާނޫނީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ބަލާ ކުދީންނަށެވެ.
"އާމްދަނީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނަކުން ބާރުލިބިގެން، ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ނެގޭ ފައިސާއާއި، ދައުލަތުން ކުރާ ވިޔަފާރީގެ ފައިދާއާއި، ދެވޭ ހިދުމަތެއްގެ އަގަށް ލިބޭ ފައިސާއާއި، އެކި ކަންކަމުން ދައުލަތަށް ނަގާ ފީތަކާއި، ދައުލަތުގެ މިލްކުގައިވާ އިމާރާތްތައް ނުވަތަ ބިންތައް ނުވަތަ ތަކެތީގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ފައިސާއާއި، ދައުލަތުގެ ބިންތައް ނުވަތަ ތަކެތި ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާއާއި، ޖޫރިމަނާ އަދި ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ފައިސާއަށެވެ.
''އާމްދަނީން ނަގާ ޓެކްސް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ އާމްދަނީން ޓެކްސް ނެގުމުގެ ގާނޫނު (ގާނޫނު ނަންބަރު 25/2019) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާމްދަނީ ފިޔަވައި، އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ އާމްދަނީން ނަގާ ޓެކްހެވެ:
(ހ) އުޖޫރަ؛
(ށ) ވިޔަފާރި އާމްދަނީ؛
(ނ) އުފުލޭ މުދާ ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދާ ކުއްޔަށް ދޫކޮށްގެން ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(ރ) ޑިވިޑެންޑް؛
(ބ) އިންޓްރެސްޓް؛
(ޅ) އެނުއިޓީއާއި ޕެންށަން އަދި ރިޓަޔަރމަންޓް ބެނިފިޓް؛
(ކ) ބެނިފިށަރީންނަށް ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(އ) ޓެކްނިކަލް ސަރވިސް ފީ؛
(ވ) ކަމިށަން؛ (މ) ރޯޔަލްޓީ؛
(ފ) އެ މުދަލަކާ ގުޅިގެން ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް އުނިކުރެވޭ، އުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލެއް ނުވަތަ އައިރު މާއްދީ މުދަލެއް ތަސައްރުފުކޮށްގެން ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(ދ) އެ މުދަލަކާ ގުޅިގެން ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް އުނިނުކުރެވޭ، އުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލެއް ނުވަތަ އައިރު މާއްދީ މުދަލެއް ތަސައްރުފުކޮށްގެން ލިބޭ ފައިދާ؛
(ތ) އެނޫންވެސް ގޮތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ (އެ އާމްދަނީ ލިބުނީ މުއާމަލާތެއްގެ މުގާބިލެއްގެ ގޮތުގައި ނޫންކަމަށް ވިޔަސް ނުވަތަ އެ އާމްދަނީ ލިބުނީ ގާނޫނާ ހިލާފަށް ނުވަތަ ހުއްދަ ނޫން ގޮތަކަށްކަމަށް ވިޔަސް).
"އާއިލާގެ ގޮތުގައި ބެލުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭ ގޮތުންނެވެ.
- އަނބިމީހާއާއި ފިރިމީހާ؛
- މަންމަ، ބައްޕަ / މާމައާއި ކާފަ؛
- މަންމަގެ ފިރިމީހާ، ބައްޕަގެ އަނބިމީހާ ނުވަތަ އަނބިން؛
- މައިދައިތައާއި ބަފައިބެ؛
- އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުން، އެއްބަފާ މީހުން ނުވަތަ އެއްބަނޑު މީހުން؛
- ބޮޑުދައިތައިންނާއި ބޮޑުބޭބެއިން؛
- ބޮޑުދައިތައިންނާއި ބޮޑުބޭބެއިން ކިޔާ ކުދިން؛
- ޅިޔަނުން/ފަހަރިން؛
- ށަރުއީ ބަލަދުވެރިޔާއާއި ބެލެނިވެރިޔާ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ، ނުވަތަ މަންމަ، ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށު/ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނ،ީ މަންމައެއް، ބައްޕައެއް، ދަރިއެއް، އަނތްބެއް، ފިރިއެއް، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ ނުވަތަ އެއްބަނޑު ނުވަތަ އެއްބަފާ ކޮންމެ މީހަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕ،ަ ނުވަތަ މަންމަ، ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ / އެއްބަނޑު / އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށުގެ / ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީ މެންބަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ, ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ބައްޕަ, ނުވަތަ މަންމަ, ނުވަތަ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ/އެއްބަނޑު/އެއްބަފާ ދައްތައެއް، ނުވަތަ ބޭބެއެއް، ނުވަތަ ކޮއްކޮއެއް، ނުވަތަ މައިފުށުގެ.ޗަޕައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއެއް، ނުވަތަ ބޮޑުދައިތައެއް، ނުވަތަ ލޯނަށް އެދޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ނުވަތަ ގާނޫނީގޮތުން އެ ފަރާތާ ބެލެނިވެރިކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"އާއިލީގޮތުން ގާތް ގުޅުން ހުރި ފަރާތްތައް" ކަމަށް ބުނެ ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ،ބައްޕައާއި، މަންމައާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ، ނުވަތަ އެއްބަނޑު ނުވަތަ އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ފިރިމީހާ ނުވަތަ އަނބިމީހާއާއި، ދަރިންނަށެވެ.
"އާއިލީގޮތުން ގުޅުން އޮންނަ ފަރާތް" ނުވަތަ "ކްލޯޒް ރިލޭޓިވް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާއާއި، މައިންބަފައިންނާއި، ދަރިންނާއި، އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، ދޮންދަރިންނާއި، އެ މުވައްޒަފަކު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހާގެ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެއްބަނޑު މީހުންނާއި، އެއްބަފާ މީހުންނާއި، އެ މީހާގެ މައިންބަފައިންނަށެވެ.
"އާޢިލީ ގުޅުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަންމަ ނުވަތަ ބައްފަ ނުވަތަ މާމަ ނުވަތަ ކާފަ ނުވަތަ އަނބިމީހާ ނުވަތަ ފިރިމީހާ ނުވަތަ ދަރިން އަދި ފޮސްޓަރ ކުދީންނަށް ނުވަތަ ށަރުޢީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ނުވަތަ ގާނޫނީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ބަލާ ކުދީންނަށެވެ.
"އާމްދަނީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގާނޫނަކުން ބާރުލިބިގެން، ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ނެގޭ ފައިސާއާއި، ދައުލަތުން ކުރާ ވިޔަފާރީގެ ފައިދާއާއި، ދެވޭ ހިދުމަތެއްގެ އަގަށް ލިބޭ ފައިސާއާއި، އެކި ކަންކަމުން ދައުލަތަށް ނަގާ ފީތަކާއި، ދައުލަތުގެ މިލްކުގައިވާ އިމާރާތްތައް ނުވަތަ ބިންތައް ނުވަތަ ތަކެތީގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ފައިސާއާއި، ދައުލަތުގެ ބިންތައް ނުވަތަ ތަކެތި ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާއާއި، ޖޫރިމަނާ އަދި ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ފައިސާއަށެވެ.
''އާމްދަނީން ނަގާ ޓެކްސް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ އާމްދަނީން ޓެކްސް ނެގުމުގެ ގާނޫނު (ގާނޫނު ނަންބަރު 25/2019) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާމްދަނީ ފިޔަވައި، އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ އާމްދަނީން ނަގާ ޓެކްހެވެ:
(ހ) އުޖޫރަ؛
(ށ) ވިޔަފާރި އާމްދަނީ؛
(ނ) އުފުލޭ މުދާ ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދާ ކުއްޔަށް ދޫކޮށްގެން ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(ރ) ޑިވިޑެންޑް؛
(ބ) އިންޓްރެސްޓް؛
(ޅ) އެނުއިޓީއާއި ޕެންށަން އަދި ރިޓަޔަރމަންޓް ބެނިފިޓް؛
(ކ) ބެނިފިށަރީންނަށް ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(އ) ޓެކްނިކަލް ސަރވިސް ފީ؛
(ވ) ކަމިށަން؛ (މ) ރޯޔަލްޓީ؛
(ފ) އެ މުދަލަކާ ގުޅިގެން ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް އުނިކުރެވޭ، އުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލެއް ނުވަތަ އައިރު މާއްދީ މުދަލެއް ތަސައްރުފުކޮށްގެން ލިބޭ އާމްދަނީ؛
(ދ) އެ މުދަލަކާ ގުޅިގެން ކެޕިޓަލް އެލަވަންސް އުނިނުކުރެވޭ، އުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލެއް ނުވަތަ އައިރު މާއްދީ މުދަލެއް ތަސައްރުފުކޮށްގެން ލިބޭ ފައިދާ؛
(ތ) އެނޫންވެސް ގޮތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ (އެ އާމްދަނީ ލިބުނީ މުއާމަލާތެއްގެ މުގާބިލެއްގެ ގޮތުގައި ނޫންކަމަށް ވިޔަސް ނުވަތަ އެ އާމްދަނީ ލިބުނީ ގާނޫނާ ހިލާފަށް ނުވަތަ ހުއްދަ ނޫން ގޮތަކަށްކަމަށް ވިޔަސް).